خانه / مقالات / تنبیه کودکان (به روش صحیح)

تنبیه کودکان (به روش صحیح)

تنبیه(به روش صحیح)

خیلی راحت بودیم اگر کودکان فقط با پاداش هدایت می شدند و نیازی به پاداش نبود

اما برای اینکه رفتار آنها را کنترل کنیم باید از تنبیه های اصولی استفاده کنیم .

قبل از اینکه راجب تنبیه چیزی بگویم دوست دارم به این فکر کنید که به نظر شما تنبیه کردند یعنی چه ؟؟؟

داد زدن ؟؟؟

ترساندن کودک ؟؟؟

کتک زدن ؟؟؟

در اتاق تاریک حبس کردند؟؟؟

قهر و بی محبتی ؟؟؟

تحقیر و سرزنش کودک ؟؟؟

و …

اگر حتی یک مورد از موارد بالا را داشتید/ بدانید که اصلا نمی دانید تنبیه یعنی چه ؟

معنای تنبیه بسیار متفاوت از موارد بالاست

/ تنبیه یعنی راهی که برای اصلاح رفتار و آگاه کردند کودک که رفتارش درست نیست

/ تنبیه به هیچ عنوان ابزاری برای تخلیه خشم نیست . گاهی والدین سرحال هستند کودکشان هر کاری می کند

برایشان مهم نیست و آن روز خبری از تنبیه نیست

ولی فردای آن روز که با همکارش بحث کرده همان رفتارهای دیروز نیاز به تنبیه دارد

و او را تنبیه می کنند و فکر می کنند این یعنی تربیت کردند اما واقعیت این است که نه کودک متوجه رفتار اشتباهش می شود

و نه این کار اسمش تنبیه است .

زیرا کودک متوجه می شود تنبیه ربطی به رفتارش ندارد بلکه این پدر و مادر او هستند

که او را اذیت می کنند و آزار می دهند و در این صورت رفتار او هر روز بدتر می شود.

 اصول تنبیه کردن

اکنون ببینیم چندتا تنبیه داریم؟

تنبیه کلامی
تنبیه حرکتی
تنبیه امتیازی
محرومیت زمانمند

تنبیه کلامی چیست؟
کودک(دو سال به بالا) بر خلاف سفارش قبلی شما کاغذ را خورد می کند

و در پذیرایی می ریزد. در این حالت شما هرگز نباید بگویید: من تو را دوست ندارم.

و یا تو بچه ی بدی هستی! بلکه بگویید: کاری که تو میکنی خیلی بد است و مامان ناراحت می شود.

تنبیه حرکتی چیست؟ کودک اتاقش را نا مرتب کرده و روی دیوار نیز نقاشی کشیده است

اینجا باید از خودش بخواهیم خودش همه را جمع کند اگر خیلی کوچک بود می توانید به او کمک کنید .

تنبیه طبیعی : گاهی هرچقدر به آنها می گوییم نباید این کار را انجام دهند اما اهمیت نمی دهند

اگر خطر جدی وجود ندارد می توانید اجازه دهید یک بار تجربه کند .

مثل : خیلی از کودکان مفهوم داغه را متوجه نمی شوند و جسم داغ را مانند همه ی اجسامی که در اطرافش وجود دارد

می بیند تا وقتی که یکبار داغی را تجربه کند .

کودکان کلاس اول و دوم که مشق هایشان را نمی نویسند

و هرچقدر به آنها بگویید برایشان گران تمام می شود چون تجربه نکرده اند مهم نیست

گاهی باید در مواقعی که خطر جدی او را تهدید نمی کند اجازه دهیم محیط او را تنبیه کند.

تنبیه امتیازی چیست؟
فرض کنید که کودک شما همان کار قبلی را انجام می دهد.

در این حالت به طرف کودک رفته و اسباب بازی های او را جمع می کنید و یا او را به اتاق خودش می برید!
در این حالت شما کودک را از امتیاز داشتن اسباب بازی،به طور موقت و با بازی کردن در کنار شما محروم کرده اید:

محرومیت زمانمند:

گذاشتن کودک در یک  مکان کسل‌کننده و ملال آور بلافاصله پس از اینکه رفتار بدی از خود نشان می‌دهد

به عبارت دیگر به معنای محروم کردن کودک از پاداش‌ها، تقویت‌ها، توجه و فعالیت‌های جالب برای کودک است

به دلیل رفتار ناشایست و بدی که کودک از خود نشان می‌دهد یا اینکه رفتاری نامقبول از او سر می‌زند.

اگر کودک را در یک مکان ساکت و کسل‌کننده قرار دهید، در واقع مانع از آن می‌شوید

که کودک‌تان توجه و سایر پاداش‌ها را به دنبال رفتار نامطلوبش دریافت کند .

برای چه رفتارهایی مفید است ؟

دقت کنید شما قرار نیست او را آزار دهید فقط با اینکار از دادن پاداش های کاذب و پنهان جلوگیری می کنید.

مدت زمان قرار گرفتن کودک در این محرومیت یک دقیقه به ازای هر سال سنش محسوب می‌شود.

این نوع تنبیه در اکثر موارد جواب گو بوده است و اکثر والدین در کنار پاداش از این طریق به راحتی می توانند

کودکشان را کنترل کنند اما این روش را باید مو به مو انجام دهید و اگر یک قسمت را هم اشتباه انجام دهید تنبیه اثر خود را از دست می دهد .

نکته ی بسیار مهم و کلیدی : بسیاری از والدین را دیدم که می گویند

این روش را یاد دارند اما روی کودکشان تاثیر ندارد /

اما وقتی از آنها می خواهم جزییات را برایم توضیح دهند متوجه می شوم

که آنها در حداقل یک قسمت اشتباه کرده اند . بنابراین برای اینکه از این روش نهایت استفاده را کنید مو به مو قوانین را انجام دهید .

رفتارهایی که نیاز به تنبیه محرومیت زمانبند دارد  .

محرومیت زمان‌مند بسیاری از انواع رفتارهای بد را سریعا تضعیف می‌کند،

همچنین باعث متوقف شدن دایمی برخی از سوءرفتارها در کودک شده و رفتارهای بهبودیافته جایگزین آن می‌شود.

همچنین طبق آمارها نشان داده شده که والدین با طرح روش محرومیت زمان‌مند،

احساس خشم و ناراحتی کمتری را تجربه می‌کنند و با این کار والدین یک الگوی منطقی و غیرپرخاشگر برای کودکانشان به حساب می‌آیند.

در واقع باید گفت این نوع روش تربیتی دو هدف را دنبال می‌کند

که هدف فوری آن توقف سریع رفتار مشکل‌ساز و هدف بلندمدت آن نیز این است که کودک به یک خود‌انضباطی می‌رسد.

راهنمای موبه مو :

قدم اول : ممکن است رفتارهای ناشایست کودک شما زیاد و یا چند تا باشد.

به هرحال شما نمی توانید با این روش همه ی رفتارهای غلط او را یکباره از بین ببرید .

اگر ما هم بخواهیم برخی از رفتارهایمان را تغییر بدهیم برای مان بسیار دشوار است

،مثلا : بارها به خودم قول داده ام که دیگر عصبی نشوم .یا به خودم قول دادم کتابهایی متفرقه بخوانم و یا …

ممکن است خیلی از رفتارها را بخواهیم تغییر دهیم اما نتوانیم یکی از دلایلش این بوده است که می خواهیم یکباره همه چیز را تغییر دهیم .

دقیقا اگر بخواهیم برای کودکمان هم همین کار را انجام دهیم تغییر اتفاق نخواهد افتاد بنابراین قدم به قدم جلو رویم.

برای قدم اول شما باید لیستی از رفتار کودکتان را که می خواهید تغییر دهید

را بنویسید و البته این روش آخرین روش است یعنی شما باید از طریق پاداش و تنبیه های ساده تر اقدامات لازم را انجام داده باشید

و اگر احساس کردید نمی توانید وضعیت را کنترل کنید از این روش استفاده کنید .

قدم دوم : لیست را به همسرتان نشان دهید شاید او هم نظری راجب رفتارهای او داشته باشد که نیاز باشد به لیست اضافه شود .

قدم سوم : الویت بندی برای اینکه بدانیم کدام یک از این رفتارها به سرعت باید از بین برود و به کودک و دیگران آسیب بیشتری می زند

و همینطور به ترتیب رفتارها را الویت بندی کنید و دو رفتار مهم را که می خواهید به سرعت تغییر دهید را بنویسید .

(برای هر دو رفتار نیاز به دو و سه هفته نیاز داریم که رفتار حذف شود . )

قدم چهارم : انتخاب مکان مناسب : این آیتم بسیار مهم و اساسی است و باید ویژگی هایی نظیر :

الف ) محیط برای کودک پاداش دهنده نباشد در غیر این صورت تنیبه کوچکترین اثر تنبیهی نمی گذارد ،

مثلا یکی از دانش آموخته هایم می گفت این روش برای کودک من اثر گذار نیست و اصلا برای کودک من اثر تنبیهی ندارد

زیرا او در این تایم استراحت می کند و می خوابد و اطرافش هم هیچ چیزی نمی گذارم

که با آنها سرگرم شود از او پرسیدم مکانی که انتخاب کردید کجاست ؟ گفت : روی کاناپه و یا گاهی هم روی قالیچه .

یکی دیگر از مراجعینم می گفت در این زمان او با یک نخ هم می تواند خود را سرگرم کند

( دقت کنید برخی از کودکان درون گرا هستند باید شرایط را طوری مهیا کنید که به هیچ عنوان برایش سرگرم کننده نباشد.)

می توانید از یک صندلی بدون تکیه گاه که کودک رو یه دیوار بشیند استفاده کنید .

ب ) مکان به هیچ عنوان نباید ترسناک باشد ( این کار بسیار خطرناک است و آسیب زننده است تا اینکه یک کار تربیتی باشد.

نکته ی بسیار مهم : این مکان صرفا برای این است که پاداش ناخواسته ای به او ندهیم .نه اینکه او را بترسانیم.

قدم پنجم  : تهیه یک زمان سنج صدا دار، زمان سنج قابل حمل را نه خیلی دور و نه خیلی نزدیک

کودک باید قرارا دهید تا کودک بداند که زمان دار است و بعد می تواند بیرون بیاید این باعث می شود که کمتر عصبی شود .

نکته : همانطور که گفته شد به ازای هر سال یک دقیقه محروم می شود .

قدم ششم :  در زمان مناسب با کودکتان ارتباط بگیرید و به با زبان کودکانه و طوری که او متوجه کنید که بی نهایت او را دوست دارید

و برای شما فرقی ندارد که او رفتار درست انجام دهد یا رفتارش غلط باشد در هر صورت او را دوست دارید

اما به همین دلیل ( دوست داشتن) می خواهید به او کمک کنید دو تا از رفتارش را عوض کند .

قدم هفتم : توضیح این مدل : این مدل برای کودکان ۲ تا ۱۲ ساله مفید است .

کودکان ۶ سال به بالا : به آنها بگویید هر وقت این رفتار ازت سر بزند باید به این مکان بروی و در این تایم

( به ازای یک سال یک دقیقه ) این سخت گیری ما فقط بخاطره این است که تو بعد از دوهفته این رفتارت را ترک کنی.

کودکان زیر ۶ سال : این کودکان ممکن است توضیحات شما را متوجه نشوند بنابراین توضیحات

و رفتار مورد نظر را به او بگویید و برای اینکه مطمئن بشوید که او کاملا متوجه شده است

یا نه با عروسک ها مثل و خرس ها و گربه های کوچولو و یا عروسک آدم ، این این کار را انجام دهید تا متوجه شود

( مثلا :  به عروسکش بگویید اگر موقع غذا خوردن گریه کنی تو را روی صندلی قرار می دهیم

و تا وقتی که صدای زنگ در نیامده نمی توانی بیای پایین و بعد شبیه سازی کنید

که ای وای عروسک موقع غذا گریه کرد باید بره روی صندلی بنشیند

. وقتی عروسک روی صندلی بود شما و کودکتان بی توجهی کنید

به عروسک اگر او خواست توجه کنه شما حواسش را پرت کنید تا وقتی که صدای زنگ تایمر بلند شد

آن وقت عروسک را بغل کنید و دوباره بهش غذا بدهید .)

قدم هشتم : صبر کنید تا رفتار مورد نظر از کودکتان سر بزند

و زمانی که این رفتار را انجام داد با حوصله با کمتر از ده کلمه و در کمتر از ده ثانیه او را هدایت کنید

که به مکان تعیین شده برود . و تایمر را بگذارید.

تله عاطفی : ممکن است کودک شروع به معذرت خواهی کند

و بگوید ببخشید ببخشید ، تو رو خدا این دفعه نرم و … و بلاخره کاری کند

که شما دلتان بسوزد و با خود بگویید حالا این دفعه هم او را می بخشم اگر تکرار کرد

دیگر نمی بخشم ، مراقب این تله باشید این کار باعث می شود که کودک شما رفتارش را ترک نکند

و همچنین یک رفتار جدید هم یاد بگیرد آن هم التماس کردند بعد از خطاست .

معذرت خواهی در زمانی که خطا کرده است بسیار درست است

اما شما با این کار به او می آموزید که هرکاری دوست داری انجام بده آخرش یک معذرت خواهی کن دیگه مشکلی نیست.

در صورتی که هدف ما این نیست که معذرت خواهی را در کودکمان افزایش بدهیم

هدف ما این است که رفتار بد را از بین ببریم بنابراین به هیچ عنوان در اجرای این تنبیه کوتاهی نکنید تا رفتار کودکتان نظم بگیرد .

سرزنش نکنید : یادتان باشد اگر بخواهید با او صحبت کنید

حتی اگر او را سرزنش کنید در حال توجه به او هستید بنابراین تنبیه شما تاثیری نخواهد گذاشت .

دلسوزی نکنید زیرا هر چقدر بیشتر دلتان بسوزد دیرتر می توانید رفتار او را کنترل کنید

تصور کنید در بیابان هستید و آفتاب بر سر شما می تابد، دهانتان خشک است

و دنبال آب می گردید . آن لحظه یک بطری پیدا می کنید که درونش نوشیدنی با مقداری الکل وجود دارد شما این بطری را چکار می کنید ؟؟

حتی اگر هم مذهبی و دارای اعتقادات خاص خودتان نیز باشید که الکل و … حرام است مجبورید بطری را سر بکشید .

کودکان نیز در آن لحظه که می خواهند به آنها توجه کنید حتی اگر مثل الکل باشد

یعنی با سرزنش آن را می خواهند بنابراین به هیچ عنوان از سرزنش استفاده نکنید .

نکته یادآوری : تایمر را در مکانی بگذارید که او صدای آن را بشنود .

قدم آخر  : بعد از اینکه تایمر زنگ زد به او بگویید که می تواند از اتاق بیرون و یا از روی صندلی پایین بیاید .

از کودکان ۲ تا ۸ ساله بپرسیدکه یادش هست چرا تنبیه شده است ( رفتار اشتباهش ) و اینکه چرا ما می خواهیم

رفتارش را ترک کند ( عشق و علاقه شما به او ) .

از کودکان ۹ تا ۱۲ ساله به هیچ عنوان نپرسید که چرا تنبیه شده اند زیرا آن ها یادشان هست که چرا تنبیه شده اند .

اما می توانید از آنها بپرسید که خاطرشان هست که این تنبیه فقط به دلیل عشق و علاقه است ؟؟؟

نکته بسیار مهم : اگر شما با زبان بدنتان به کودک ثابت کنید

که تنبیه او بخاطره تخلیه خشم شماست تنبیه اثرش را از دست خواهد داد

و برای کودک شما یک حالت نفرت نیز ایجاد می کند

که مادر و یا پدرم من را دوست ندارند و هر بلایی که می خواهند سر من میاورند .

اگر آنها می خواستند حرف بزنند و کارشان را توجیح کنند

و یا ابراز ناراحتی کنند با کمال میل بپذیرید و درکش کنید .

نکته بسیار مهم : اگر رفتار صحیح و مقابل رفتاری که برایش تنبیه در نظر گرفتید را کودک انجام داد به سرعت او را تشویش کنید.

اشتباهات رایج که والدین در این تنبیه دچار می شوند و فکر می کند این تکنیک روی کودکشان تاثیر ندارد.

۱ )وقتی کودک را به مکان فرستادید خودتان هم با او بروید و شروع به سرزنش کردند کنید .

 

۲ . مشاجره قبل از رفتن به مکان محرومیت

۳ . عدم انتخاب درست مکان : گاهی والدین از صندلی های زیبای کودکانه و یا کاناپه و اتاقی که برای کودک جذابیت دارد هر چند هم کم .

۴ . عدم استفاده از زمان سنج قابل حمل : کودک باید بداند که این تنبیه زمان دار است و هروقت صدای زنگ در بیاید می تواند از اتاق بیرون بیاید .

۵ . وادار کردن کودک به معذرت خواهی بعد از محرومیت: وقتی کودک را وادار به معذرت خواهی می کنید

او نسبت به شما کینه می گیرد در حالی که ما می خواهیم در کنار درک و پذیرش و محبت او را کنترل کنیم بنابراین باید مراقب حد و مرزها هم باشیم .

۶ . تهدید کردن به استفاده از محرومیت زمانمند: ما در این تنبیه به هیچ عنوان تهدید و چانه زنی نداریم به سرعت باید وارد عمل شوید .

۷ . تلاش برای شرمنده شدن و ترساندن کودک با استفاده از محرومیت زمانمند :

در این روش ما نمی خواهیم که کودک را بترسانیم و یا او را شرمنده کنیم ما فقط می خواهیم رفتار اشتباهش را ترک کند .

  1. استفاده از زمان متغیر (کوتاه و یا بلند ) :
  2. گاهی والدین به خلق خودشان نگاه می کنند و تایم را مشخص میکنند
  3. اگر حالشان خوب باشد چند دقیقه و اگر عصبی بودند ۲۰ دقیقه ،
  4. در این صورت کودک متوجه می شود که شما بخاطره خشم تان او را تنبیه کردید نه بخاطره عشق و علاقه ای که به او دارید .

۹ . عدم تعیین رفتار مشخص :

اگر مراحل را پشت سر هم انجام ندهید تکنیک به شما کمک نخواهد کرد

. یکی از دانش آموخته هایم می گفت : یک تنبیهی به من یاد بدهید که روی کودک من اثر بگذارد

این روش که واقعا مسخره است و برای کودک ن جواب نمی دهد

وقتی از او خواستم برایم توضیح دهد متوجه شدم رفتارهایی که قرار است کودک در صورت مرتکب شدند

محروم شود از قبل مشخص نشده است و مادر همان لحظه تشخیص می دهد

که این تنبیه انجام بدهد یا نه ، بنابراین واضح است که ممکن است یک رفتار را در زمانی که حالش خوب است

تنبیه نکند و همان رفتار را در زمان دیگر که عصبی ست تنبیه کند

بنابراین کودک با خود به این نتیجه می رسد تنبیه شدن من ربطی به کارم ندارد

این مادر من است که مرا دوست ندارد و گاهی می خواهد مرا آزار بدهد .

مشکلات رایج :

۱ . کودک می خواهد جلب توجه کند و شما به او توجه کنید

و شرو ع به غر زدن می کند . به او بگوید که اگر به جر وبحث اش ادامه دهد

زمانش دو برابر خواهد شد یعنی اگر ۸ ساله بود ۱۶ دقیقه می شود .

اما برای کودکان ۲ تا۵ سال به هیچ عنوان زمان را زیاد نکنید

برای این کودکان از از تنبیه های دیگر مثل اینکه اگر ادامه بدهی و روی صندلی نشینی

دیگر از ……… خبری نیست ( مثلا : امروز برای تفریح به پارک نخواهیم رفت ) .

 

۲ . فرار کردن : اگر کودک نخواست که به اتاق و یا صندلی برود و فرار کرد

باید به کودکان ۵ تا ۱۲ سال بگویید که زمانشان دوبرابر خواهد شد و اگر باز هم گوش نداد به او بگویید اگر ادامه دهد از …….

خبری نیست تا زمانی که این زمان را بگذراند .

کودکان ۲ تا ۵ ساله را دستش را بگیرد و او را روی صندلی بگذارید

اگر خواست دوباره فرار کند دست هاش را بگیرید و به او هیچ توجهی نکنید و هیچ چیزی نگویید تا زمان او تمام شود .

دقت کنید این زمان تنها زمانی ست که شما اگر دلسوزی کنید و نتوانستید حد تعادل را رعایت کنید

بنابراین نیازش برطرف نخواهد شد ( نیاز به محدودیت و ناکامی ) .

۳ . داد و بیداد و قشقرق و یا فحاشی : دقیقا مثل بالا باید به کودک بگویید

اگر دوست دارند زمانش دو برابر شود می توانند داد و بیداد راه بیاندازند کودکان زیر ۵ سال را نیز از کار و فعالیتی که دوست دارد منع کنید .

۴ . ریخت و پاش اتاق : اگر اتاق را نامرتب کرد به او بگویید باید خودش همه ی آنها را جمع کند

اگر جمع نکند باید زمان را از اول کوک کنیم . البته به کودکان زیر ۵ سال کمک کنید که اتاق را مرتب کند .

۵ . اگر زمان تمام شد و او از روی صندلی و یا اتاق بیرون نیامد : می توانید یک بار به او بگویید

که زمان تمام شده است و می توانند مکان را ترک کنند اگر اینکار را نکردند شما رفتار عادی داشته باشید

و با او حرف بزنید البته نه اینکه به او توجه افراطی کنید .

۶ . آسیب به اتاق و خود : اگر به اتاق و خودش آسیب زد تنبیه را فعلا قطع کنید و یا او را به مشاوره ببرید و یا با تیم ما در تماس باشید .

مهمانی رفتن :

می خواهید به مهمانی بروید نگران این هستید که او رفتارهایش را در مهمانی تکرار کند

بنابراین قبل از اینکه به مهمانی بروید به او بگویید که اگر این رفتارها را درمهمانی هم انجام دهد

محرومیت زمانمند را دارند ( اگر در مهمانی مکانی هست  می توانید انجام دهید

اینکار را کنید اما اگر دخالت های دیگران ممکن است تنبیه شما را خراب کند به او یادآوری کنید

که به محض اینکه به خانه بروید او را تنبیه خواهید کرد .

منظور از بی‌توجهی فعال چیست؟
نکته ی بسیار مهم! اگر شما طوری کودک خود را تنبیه می کنید

که پنداری کودک یک خلاف کیفری انجام داده است و یا اثردست شما بر بدن کودک تا مدت ها می ماند!

پیشنهاد می کنیم خود را فوری به یک روانپزشک نشان دهید

قانون گذاری :

قانون گذاری در خانه
قانون گذاری در خانه را جدی بگیرید
در هر خانواده ای که عده ای با هم زندگی می کنند

(( بکن نکن ها)) ، ((هنجارها و ناهنجارها)) ((آداب و رسوم)) خاصی وجود دارد

که تقریبا همه ی اعضای  خانواده با آنها آشنا هستند.

برای اینکه بچه ها هم این معیارهای خانواده را رعایت کنند

والدین باید این معیارها را تحت عنوان قانون به بچه ها آموزش دهند تا بچه ها هم به مرور آن قوانین را یاد گیرند

و کودک را به پیروی از این قوانین تشویق کنند.
برای این منظور راه حل هایی ارائه میشود که آموزش این قوانین را برای والدین آسان تر می کند

و امکان سرپیچی بچه ها کمتر شود. قانون ها مجموعه ای از هنجارها و ناهنجارها ، بایدها و نبایدها ، حدو مرزها یا روال مشخص زندگی روزمره است

نویسنده:میترا دشتدار